سل یا توبرکلوزیس یک بیماری عفونی شایع، و در بسیاری از موارد مرگبار است. این بیماری توسط گونه‌های مختلف میکوباکتریا، به طور معمول «میکوباکتریوم توبرکلوسیس» ایجاد می‌شود.

سل به طور معمول به ریه ها حمله می‌کند، اما بر قسمت‌های دیگر بدن نیز می‌تواند تأثیر گذار باشد.

یک باسیل هوازی ،بی حرکت وکوچک است .

بسیاری از ویژگی‌های بالینی منحصربه ‌فرد این پاتوژن به دلیل محتوای چربی بالای آن ایجاد می‌شود .

این باسیل هر ۱۶ –۲۰ ساعت یک بار تقسیم می‌شود. سرعت آن در مقایسه با دیگر باکتری‌ها که معمولاً در کمتر از یک ساعت تقسیم می‌شوند آهسته است.

غشای بیرونی میکوباکتریوم از دولایه لیپیدی تشکیل شده است.اگر یک رنگ آمیزی گرم انجام شود، یا رنگ بسیار کم «گرم مثبت» دارد یا اصلاً رنگی به خود نمی‌گیرد چرا که دیواره سلولی آن دارای محتوای چربی  و مایکولیک  اسید بالا می‌باشد .

این باکتری می‌تواند در برابر مواد ضد عفونی کننده ضعیف مقاومت کند و می‌تواند در یک شرایط خشک هفته‌ها زنده بماند.

در طبیعت، باکتری تنها می‌تواند در داخل سلول یک ارگانیسم میزبان رشد کند، اما «M. tuberculosis»  رامی‌توان در آزمایشگاه  نیزکشت داد .

مایکوباکتریوم به عنوان یک باسیل اسید فست طبقه بندی می شود .

 

تاریخچه

سل از دوران باستان همراه انسان بوده است. قدیمی ترین تشخیص بدون ابهام «M. tuberculosis» شامل شواهد این بیماری در بقایای گاومیش کوهان دار امریکایی است که به ۱۷٬۰۰۰ سال پیش باز می‌گردد.با این حال، مشخص نیست که آیا سل، در گاومیش به وجود آمده و پس از آن به انسان منتقل شده است، یا اینکه از یک جد مشترک انشعاب یافته است .

باقی‌مانده‌های اسکلتی نشان می‌دهد که انسان‌های ماقبل تاریخ (۴۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح) سل داشته‌اند .

در حدود ۴۶۰ سال قبل از میلاد، بقراط سل ریوی را به عنوان گسترده ترین بیماری در آن زمان شناسایی کرد. افراد مبتلا به سل ریوی تب و سرفه خونین داشتند. سل ریوی تقریباً همیشه کشنده بود .

باسیلی که باعث بیماری سل می‌شود، «میکوباکتریوم توبرکلوسیس»، در ۲۴ مارس ۱۸۸۲ توسط رابرت کخ (Robert Koch) شناخته و توصیف شد .

در سال ۱۹۴۶، تولید آنتی بیوتیک استرپتومایسین درمان مؤثر سل را به یک واقعیت تبدیل کرد. قبل از اینکه این دارو معرفی شود، تنها  راه درمان مداخله جراحی بود.

اکنون با پیدایش MDR-TB، دوباره جراحی را به عنوان گزینه‌ای از استانداردهای قابل قبول در درمان عفونت سل معرفی کرد .

 

مایکوباکتریوم توبرکلوزیس چگونه منتشر می شود؟

کسانی که به بیماری سل مبتلا می شوند، قطرات کوچک تنفسی که حاوی مایکوباکتریوم بوده وبا چشم غیر مسلح قابل دیدن نیستند را با سرفه از ریه هایشان به داخل هوا وارد می کنند .

این پارتیکل ها می توانند ساعت ها در هوا باقی بمانند تا وقتی که توسط تهویه طبیعی یا مکانیکی حذف شوند .

برای انتشار به یک منبع نیاز داریم که در واقع فردی با بیماری سل است که مایکوباکتریوم را تولید می کند و فردی که در معرض استنشاق قطرات ریز حاوی باکتری قرار می گیرد .

اگرچه باکتری معمولا از طریق تماس مختصر انتقال نمی یابد اما هرکس که در هوای تنفس شده توسط فرد مبتلا به سل ریوی تنفس می کند تحت ریسک است واین شخص با تنفس یک یا مقدار بیشتری از قطرات می تواند الوده به مایکوباکتریوم شود.

شیوع بیماری

سل دومین عامل مرگ ومیر در بین بیماری های عفونی است .

بیش از 95 درصد موارد مرگ و میر در اثر سل در کشورهای با در امد کم و متوسط اتفاق می افتد واین بیماری یکی از سه علل اول مرگ و میر در زنان 15 تا 44 سال است .

در مجموع سل و HIV  باهم باعث یک چهارم تمام مرگ و میرها در انسان ها هستند .

حدود یک سوم جمعیت جهان دارای سل نهفته  هستند که به این معنی است که فرد توسط باکتری الوده شده ولی هنوز به بیماری مبتلا نشده است و می تواند ان را انتقال دهد.

در سال ۲۰۰۷ هند بیشترین شیوع در کل را با ۲٫۰ میلیون مورد جدید داشت.

در سال ۲۰۱۰، نرخ توبرکلوزیس در هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر در مناطق مختلف جهان بدین شرح بود: آفریقا ۳۳۲، آمریکا ۳۶، شرق مدیترانه ۱۷۳، اروپا ۶۳، جنوب شرق آسیا ۲۷۸، و غرب اقیانوس آرام ۱۳۹. در کانادا و استرالیا، سل در میان مردم بومی بسیار رایج است، به ویژه در مناطق دور افتاده .

شیوع سل در سنین مختلف متفاوت است. در آفریقا، سل به طور عمده افراد بین ۱۲ و ۱۸ سال و نوجوانان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. با این حال، در کشورهایی که در آن نرخ بروز سل به طور چشمگیری کاهش یافته است (مانند ایالات متحده)، سل عمدتاً بیماری افراد پیر و افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف است .