اپیدمیولوژی بیماری سل 2
تفاوت بین عفونت و بیماری
عفونت مایکوباکتریوم توبرکلوزیس
عفونت حالتی است که تعدادکمی از باکتری در بدن حضور دارند که به دلیل کنترل سیستم ایمنی قادر به رشد نیستند .
در واقع باکتری غیر فعال است اما در بدن زنده می ماند و می تواند بعدا فعال شود .
عفونت توبرکلوزیس منجر به این نمی شود که شخص احساس بیماری کند ، نه هیچ علامتی دارد و نه در ارزایابی های پزشکی علائمی مشخص می شود.
تست پوستی توبرکولین روش اصلی مورد استفاده برای تشخیص عفونت سل است . نتیجه مثبت معمولا به این معنی است که عفونت موجود است اما افراد HIV مثبت که سیستم ایمنی ضعیفی دارند می توانند تستی پوستی منفی کاذب بدهند حتی درصورتی که عفونت را داشته باشند .هم چنین افرادی که واکسیناسیون ب ث ژ را انجام داده اند ممکن است جواب مثبت کاذب بدهند .
فقط یک نفر از ده نفری که سیستم ایمنی نرمالی دارد از مرحله عفونت به بیماری وراد می شود .
درمان عفونت توبرکلوزیس با داروی ایزونیازید می تواند ریسک ابتلا به بیماری را کاهش دهد هرچند که در افراد HIV مثبت این محافظت تنها حدود دو سال به طول می انجامد .
چه وقت عفونت محسوب می شود؟
توبرکلوزیس وقتی وارد ریه ها و حنجره می شود عفونت رخ می دهد .به طور کلی یک فردی که مبتلا به توبرکلوزیس از ناحیه ریه ها و حنجره است عفونی محسوب می شود تا زمانی که فرد :
- حداقل دو هفته از اتمام درمانش با داروهای ضدتوبرکلوزیس گذشته باشد .
- تا به حال فرد سه نمونه متوالی خلط منفی در سه روز مختلف داشته باشد که حداقل یک نمونه مربوط به صبح باشد .
- بهبود علائم .
بیماری
اکثرا بیماری سل در ریه ها اتفاق می افتد با این حال در افراد HIV مثبت تا نیمی از موارد سل در سایر نقاط بدن اتفاق می افتد .
فرد مبتلا به بیماری سل ریوی معمولا سرفه و گاهی سرفه خون دار دارد .
علائم عمومی بیماری سل عبارتند از تب ، عرق کردن شبانه ، کاهش اشتها ، کاهش وزن و خستگی .
با درمان استاندارد ، بیماری سل می تواند درمان شود حتی در افراد HIV مثبت .
ولی در صورتی که درمان نشود منجر به مرگ می شود به خصوص در افراد HIV مثبت .
چه کسانی تحت ریسک هستند ؟
تمام گروه های سنی تحت ریسک هستند .
کسانی که هم زمان مبتلا به HIV و مایکوباکتریوم هستند 21 تا 34 برابر بیشتر احتمال ابتلا به بیماری سل در آنها وجود دارد .
استفاده از تنباکو توتون تا حد زیادی خطر ابتلا به بیماری سل و مرگ و میر را افزایش می دهد . بیشاز 20 درصد موارد ابتلا به سل در جهان را می توان به سیگار کشیدن نسبت داد .
کسانی که سوئ تغذیه و دیابت دارند و افرادی که دارای سیستم ایمنی ضعیف هستند هم تحت ریسک اند .
سل و HIV
در جهان یک سوم افرادی که HIV مثبت هستند به مایکوباکتریوم هم آلوده اند اگرچه هنوز به سل فعال مبتلا نشده اند . احتمال ابتلا به سل فعال در این افراد 30 برابربیشتر از از افرادی است که HIV منفی هستند .
سل و HIV می توانند به صورت یک ترکیب کشنده باشند که هریک سرعت دهنده پیشرفت دیگری است .
25 درصد مرگ و میر در افراد مبتلا به HIV به دلیل ابتلا به سل می باشد .
کنترل و پیشگیری
مهمترین راه پیشگیری از سل حذف منابع انتشار بیماری یعنی افراد مبتلا به سل ریوی از طریق درمان موثر سل است .
اقدامات کلی:
- ارتقا سطح بهداشت در جامعه و محیط زندگی افراد
- آموزش بهداشت
- وجود تهویه و نور کافی در اتاق بیماران
- تغذیه مناسب
اقدامات خاص:
- درمان-پیشگیری
- واکسیناسیون
درمان- پیشگیری :
رژیم دارویی ایزونیازید با مقدار 5 میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن به صورت روزانه و به مدت 6 ماه می باشد .در کشور ما این روش فقط برای افراد در معرض خطر بالا ضروری است .
این افراد عبارتند از :
- شیرخوارانی که از مادر مبتلا به سل ریوی با اسمیر خلط مثبت تغذیه می کنند
- کلیه کودکان زیر 5 سال که در معرض تماس نزدیک با بیماران مبتلا به سل مسری هستند .
- افراد HIV مثبت به شرط رد ابتلا به سل فعال
واکسیناسیون BCG
یک واکسن زنده ضعیف شده است که اولین بار از سویه M.bovis ساخته شده است . ولی اکنون از بسیاری از سویه های مختلف آن گرفته می شود و برای جلوگیری از توبرکلوزیس استفاده می شود .
واکسیناسیون خطر پیشرفت بیماری از حالت نهفته به حالت بیماری را کاهش می دهد .
درمان
اساس درمان بیماری سل درمان دارویی است ، اهداف درمان :
- بهبویمار
- پیشگیری از مرگ یا عوارض ناشی از بیماری
- پیشگیری از گسترش بیماری
- پیشگیری از پیدایش موارد مقاوم به درمان
- پیشگیری از پیدایش موارد عود
درمان باید به محض دریافت جواب آزمایش مبنی بر اسمیر مثبت بودن یا در صورتی که بیمار بسیار بدحال و مظنون به بیماری سل است انجام شود .
در طی انجام درمان در فواصل مشخص با انجام آزمایش خلط ، پاسخ به درمان را می سنجیم .
داروهای اصلی سل در حال حاضر که که کاربرد اساسی در درمان و کنترل بیماری دارند عبارتند از :
ایزونیازید ، ریفامپین ، پیرانیازید ، اتامبوتول ، استرپتومایسین
در بیماران جدید با رژیم کوتاه مدت شش ماهه و بیماران تحت درمان مجدد با رژیم کوتاه مدت هشت ماهه درمان می شوند .
درمان به صورت دومرحله ای است که در مرحله اول اکثر باسیل ها کشته می شوند و در مرحله دوم باکتری های باقیمانده و باکتری های فاز نهفته نابود می شوند .
در گروه اول (گروه جدید) مرحله اول درمان (مرحله حمله ای )به صورت دوماه با چهار دارو و مرحله دوم درمان ( مرحله نگهدارنده ) به مدت چهار ماه با دو دارو می باشد .
در گروه دوم مرحله اول درمان به مدت دوماه با پنج دارو و سپس به مدت یک ماه با چهار دارو انجام می شود .
مرحله دوم به مدت پنج ماه با سه دارو انجام می شود .